Vergeetachtigheid en Verwardheid — STAT Samenvatting

Gebaseerd op H69 (Verwardheid) en H70 (Vergeetachtigheid) uit Diagnostiek van alledaagse klachten

Differentiaaldiagnose

Bij verwardheid (acuut)

Bij vergeetachtigheid (chronisch)

Delier vs. Dementie — Kernonderscheid

🚩 Rode Vlaggen

• Bewustzijnsdaling → denk aan delier
• Recent hoofdtrauma → denk aan subduraal hematoom
• Neurologische uitval (lateralisatie, pupilverschil) → denk aan CVA/hersentumor
• Snel progressief beloop → beeldvorming nodig (tumor, NPH, subduraal hematoom)
• Koorts + verwardheid → infectie als oorzaak van delier
• Medicatiewijziging recent → delier door medicatie
• Jonge patiënt (<65) met dementie → atypische vormen, verwijzing geïndiceerd

Anamnese

Heteroanamnese is essentieel! (patiënt is vaak geen betrouwbare informant)

Verwardheid

• Begin en beloop: acuut (uren/dagen) → delier; geleidelijk → dementie
• Fluctuatie over de dag? (delier is ‘s avonds/nachts erger)
• Voorgeschiedenis: eerdere psychose, dementie, depressie?
• Medicatie volledig inventariseren (incl. apotheek, medicijnkast)
  • Risicogeneesmiddelen: benzodiazepinen, opiaten, anticholinergica, psychofarmaca, corticosteroïden
• Middelen: alcohol, drugs → intoxicatie óf onthouding?
• Somatische klachten: koorts, hoest, dyspneu, mictieklachten, pijn, obstipatie
• Acute stressoren

Vergeetachtigheid

• Aard: namen, afspraken, recente gebeurtenissen? Relevante vs. bijzaken?
• Andere cognitieve functies: taal, complexe handelingen, ruimtelijk inzicht
• Duur en beloop: geleidelijk (Alzheimer) vs. schoksgewijs (vasculair)
• Functioneren: hobby’s neergelegd? Taken overgenomen door anderen?
• Neuropsychiatrische symptomen: achterdocht, hallucinaties, apathie, ontremming
• Stemmingsklachten: depressie, angst (comorbiditeit of oorzaak?)

Lichamelijk Onderzoek

Algemeen

• Vitale parameters: temperatuur, pols, bloeddruk
• Voedings- en hydratietoestand
• Uiterlijke verzorging (zelfverwaarlozing?)

Gericht bij verwardheid/delier

• Tekenen infectie: koorts, dyspneu, longafwijkingen, drukpijn nierloges
• Tekenen middelengebruik: alcoholfoetor, spuitplekken, ontstoken neus
• Circulatie: cyanose, oedemen, irregulaire pols
• Buikonderzoek: overvulde blaas, obstipatie
• Uitwendig letsel/fractuur

Neurologisch onderzoek

• Bewustzijnsniveau
• Lateralisatie: pupillen, kracht, reflexen
• Meningeale prikkeling
• Parkinsonisme: bradykinesie, rigiditeit, tremor (→ Lewy-body)
• Gezichtsvelden, oogbewegingen

Psychiatrisch onderzoek (gelijktijdig met anamnese)

• Cognitief: bewustzijn, oriëntatie (TPP), concentratie, geheugen
• Waarneming: hallucinaties (visueel → delier; auditief → psychose)
• Denken: wanen, incoherentie
• Affect: angst, somberheid, labiliteit
• Gedrag: agitatie vs. apathie, dag-nachtritme

Cognitieve Tests

Aanvullend Onderzoek

Bij verdenking delier (direct)

• Glucose aan het bed
• Urineonderzoek (nitriet → UWI)
• Bloedonderzoek: BSE, Hb, leukocyten, creatinine, Na, K, Ca, ALAT, γ-GT, TSH
• ECG (bij verdenking myocardinfarct)
• X-thorax (bij verdenking pneumonie/hartfalen)

Bij vergeetachtigheid (op indicatie, niet routinematig)

• Hb, BSE/CRP, glucose, TSH, creatinine/GFR
• Vitamine B1, B6, B12, foliumzuur (bij deficiënte voeding/alcoholabusus)
• Na, K, Ca, albumine

Beeldvorming (CT/MRI)

Indicaties:

• Snel progressief beloop
• Leeftijd <65 jaar
• Verdenking behandelbare oorzaak (subduraal hematoom, NPH, tumor)
• Verdenking vasculaire dementie

Niet nodig bij klassiek beeld ziekte van Alzheimer bij oudere patiënt.

Neuropsychologisch onderzoek (NPO)

• Bij twijfel dementie vs. depressie
• Bij twijfel over type dementie
• Voor vastleggen functioneel profiel

Behandelplan

Delier

1. Oorzaak behandelen (infectie, dehydratie, medicatie saneren)
2. Niet-medicamenteuze interventies: structuur, oriëntatiehulpmiddelen, rust, bekend gezicht
3. Overweeg opname (afhankelijk van ernst, draagkracht mantelzorg)
4. ⚠️ Ziekenhuisopname zelf is risicofactor voor verergering delier bij ouderen

Dementie

• Diagnose stellen: tijdig, niet te vroeg (geen hulpvraag) en niet te laat (ernstige problemen)
• Comorbiditeit behandelen
• Medicatie saneren (anticholinergica, benzodiazepinen)
• Mantelzorgondersteuning, casemanager
• Verwijzing naar geheugenpolikliniek bij twijfel of atypische presentatie
• Voorlichting en begeleiding patiënt + mantelzorger

Psychose

• Verwijs naar psychiater als geen somatische oorzaak
• Bij dubbele diagnose (verslaving + psychiatrie): verslavingszorg

Middelenintoxicatie/-onthouding

• Opvang en monitoring
• Bij alcoholonthouding: let op delirium tremens
• Verwijzing verslavingszorg

Praktische STAT-tips

1. Bij elke oudere met veranderd gedrag: overweeg altijd de triade delier – dementie – depressie
2. Heteroanamnese is onmisbaar — plan dit in
3. Stil delier (hypoactief) wordt vaak gemist: apathie, geremdheid, slecht eten
4. Delier wordt in ¾ van de gevallen niet herkend op de SEH bij ouderen
5. Medicatie altijd volledig uitvragen (incl. OTC, apotheekgegevens)
6. Diagnose dementie kan niet in één consult worden gesteld
7. Bij vergeetachtigheid zonder alarmsignalen: geen haast, beloop is diagnostisch
8. Predisponerende + uitlokkende factoren bij delier: hoe kwetsbaarder, hoe minder trigger nodig