Differentiaaldiagnose per Leeftijd × Geslacht
Quick-reference voor de STAT: bij welke klacht denk je initieel waaraan?
H13 — Hoofdpijn
| 👩 Vrouw | 👨 Man | |
|---|---|---|
| Jong (<50) | Migraine (3× vaker bij vrouwen, start puberteit), spanningshoofdpijn, medicatieovergebruik, OAC-gerelateerd (trombose!), pre-eclampsie (zwanger) | Spanningshoofdpijn, migraine, clusterhoofdpijn (5× vaker mannen, 20-40j), medicatieovergebruik |
| Oud (≥50) | Arteriitis temporalis (vrouw > man, ≥50j), hersentumor/-metastasen, subduraal hematoom (val + antistolling), cervicogene hoofdpijn | Arteriitis temporalis, hersentumor/-metastasen, subduraal hematoom (val + antistolling), cervicogene hoofdpijn |
Kernregel:
- Nieuwe hoofdpijn ≥50 jaar = altijd alarmsignaal → denk arteriitis temporalis, tumor
H30 — Hartkloppingen
| 👩 Vrouw | 👨 Man | |
|---|---|---|
| Jong (<50) | Extrasystolen (onschuldig), SVT/AVNRT (vrouwen vaker), paniekstoornis/angst, hyperthyreoïdie (vrouw >> man), anemie (forse menstruatie!), zwangerschap, OAC + roken, cafeïne | Extrasystolen, paniekstoornis, cafeïne/drugs (cocaïne, amfetamine), sporthart (bradycardie), WPW/AVRT |
| Oud (≥50) | Boezemfibrilleren (verdubbelt per decennium), hartfalen, klepafwijking, hyperthyreoïdie, medicatie (bètamimetica, vasodilatantia) | Boezemfibrilleren, kamertachycardie (bij beschadigd hart, man > vrouw), klepafwijking, hartfalen, sick sinus syndroom |
Kernregel:
- Jong = meestal onschuldig of extracardiaal.
- Oud = cardiaal tot het tegendeel bewezen is.
- Beschadigd hart + tachycardie = denk ventriculair → urgentie!
H33 — Acute buikpijn
| 👩 Vrouw | 👨 Man | |
|---|---|---|
| Jong (<50) | Gastro-enteritis, PDS, EUG (altijd zwangerschapstest!), ovariumtorsie/-cyste, PID/salpingitis (SOA), endometriose, appendicitis, UWI (vrouw >> man), dysmenorroe | Gastro-enteritis, PDS, appendicitis, UWI, nierstenen (man > vrouw), torsio testis, ingeklemde hernia |
| Oud (≥50) | Diverticulitis (LOK), cholecystitis/galstenen, ileus (adhesies), maligniteit (ovarium, colon), vasculaire oorzaken (mesenteriale ischemie), obstipatie | Diverticulitis, cholecystitis, AAA (man >> vrouw, >65j), ileus, pancreatitis (alcohol), maligniteit (colon), mesenteriale ischemie |
Kernregel:
- Vrouw fertiel = altijd zwangerschapstest.
- Ouderen = minder symptomen, meer gevaarlijke diagnoses.
- Man >65 + acute buik/rug = denk AAA.
H59 — Perifeer oedeem (enkeloedeem)
| 👩 Vrouw | 👨 Man | |
|---|---|---|
| Jong (<50) | Idiopathisch oedeem (premenstrueel/warmte, vrijwel alleen vrouwen), medicatie (Ca-antagonisten, OAC, NSAID’s), primair lymfoedeem (na puberteit, vrouw > man), DVT (OAC + roken!), pre-eclampsie (zwanger), lipooedeem (vrijwel alleen vrouwen) | DVT (zeldzamer jong), medicatie, CVI (bij staand beroep), primair lymfoedeem (zeldzaam) |
| Oud (≥50) | CVI/varices (meest voorkomend), hartfalen, DVT (maligniteit, immobilisatie), nefrotisch syndroom, levercirrose, medicatie, secundair lymfoedeem (na operatie/radiotherapie mamma) | CVI/varices, hartfalen (man > vrouw), DVT, nefrotisch syndroom, levercirrose (alcohol), medicatie, hypothyreoïdie (myxoedeem) |
Kernregel:
- Eenzijdig acuut = DVT uitsluiten.
- Tweezijdig = CVD meten → hartfalen?
- Vergeet nefrotisch syndroom niet (albumine prikken!).
H69-70 — Vergeetachtigheid en verwardheid
| 👩 Vrouw | 👨 Man | |
|---|---|---|
| Jong (<65) | Depressie (pseudodementie, vrouw > man), psychosociale stress/surmenage, medicatiebijwerking (benzodiazepinen!), middelengebruik, schildklierstoornis, epilepsie, MS, vitamine B12-deficiëntie, early-onset Alzheimer (zeldzaam) | Depressie, alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen (man > vrouw), middelengebruik, medicatiebijwerking, psychose, traumatisch hersenletsel, epilepsie |
| Oud (≥65) | Alzheimer (vrouw > man, ~65% van dementie), delier (infectie, medicatie, dehydratie), vasculaire dementie, Lewy-body dementie, depressie, medicatie (polyfarmacierisico), hypothyreoïdie | Vasculaire dementie (man > vrouw, stapsgewijs), delier, Alzheimer, Lewy-body (man > vrouw, parkinsonisme + hallucinaties), alcoholdementie, subduraal hematoom (val + antistolling) |
Kernregel:
- Altijd de triade overwegen: delier – dementie – depressie.
- Heteroanamnese is onmisbaar.
- Acuut + fluctuerend = delier tot het tegendeel bewezen.
Snelle vuistregels per groep
👩 Jonge vrouw — extra denken aan:
- Zwangerschap / EUG / pre-eclampsie
- Hormonaal: OAC-bijwerkingen, menstruatiegerelateerd
- Anemie (forse menstruatie)
- Hyperthyreoïdie
- Psychiatrisch: angst, depressie, paniek
👨 Jonge man — extra denken aan:
- Drugs/middelengebruik
- Trauma
- Torsio testis (acute buik)
- Clusterhoofdpijn
- Sporthart (bradycardie)
👩 Oudere vrouw — extra denken aan:
- Alzheimer
- Osteoporose-gerelateerde fracturen/immobilisatie → DVT
- Lymfoedeem post-mamma-OK
- Polyfarmacie
👨 Oudere man — extra denken aan:
- AAA
- Vasculaire dementie
- Alcoholgerelateerde pathologie
- Beschadigd hart → kamertachycardie
- Subduraal hematoom (val + antistolling)